Awaria ekspresu przez twardą wodę latem – jak jej uniknąć?

Latem ekspres do kawy często pracuje intensywniej niż w pozostałych miesiącach. Przygotowujemy więcej napojów na zimno, częściej korzystamy z funkcji gorącej wody, a w lokalach gastronomicznych i biurach rośnie liczba obsługiwanych gości. Jeżeli urządzenie jest zasilane twardą wodą, każdy kolejny cykl podgrzewania może pozostawiać w jego wnętrzu niewielką ilość osadu mineralnego.

Początkowo kamień nie musi dawać wyraźnych objawów. Z czasem jednak przepływ wody słabnie, pompa zaczyna pracować głośniej, nagrzewanie trwa dłużej, a jakość przygotowywanych napojów staje się mniej powtarzalna. Właśnie dlatego awaria ekspresu spowodowana zakamienieniem często wydaje się nagła, choć w rzeczywistości rozwijała się przez wiele tygodni.

Ochrona urządzenia nie polega wyłącznie na okazjonalnym uruchomieniu programu odkamieniania. Potrzebne są również pomiar twardości wody, właściwie dobrany filtr, regularna wymiana wkładu oraz stosowanie preparatów zgodnych z wymaganiami producenta ekspresu.

Dlaczego latem rośnie ryzyko awarii ekspresu przez twardą wodę?

Sama wysoka temperatura powietrza nie jest główną przyczyną szybszego zakamieniania ekspresu. Osad powstaje przede wszystkim wtedy, gdy zawarte w wodzie związki wapnia i magnezu są wielokrotnie podgrzewane w bojlerze, termobloku lub innym elemencie grzejnym. Latem problem nasila się głównie dlatego, że urządzenie może pracować częściej i zużywać więcej wody.

W domu dodatkowe cykle parzenia pojawiają się podczas spotkań rodzinnych, przyjmowania gości czy przygotowywania kaw mrożonych. W biurach, hotelach i gastronomii sezon letni może oznaczać natomiast znacznie większe obciążenie urządzenia. Im więcej litrów twardej wody przepływa przez ekspres, tym szybciej wyczerpuje się również zdolność wkładu filtrującego.

Drugim zagrożeniem jest pozostawianie wody w zbiorniku na wiele godzin lub dni. W ciepłym pomieszczeniu stojąca woda szybciej traci świeżość, a na ściankach zaniedbanego pojemnika mogą pojawiać się śliskie osady. Nie jest to kamień kotłowy, ale zanieczyszczenie zbiornika może pogarszać higienę i smak wody pobieranej przez ekspres.

Latem warto zwrócić uwagę na kilka czynników:

• częstsze przygotowywanie kaw, gorącej wody i napojów mlecznych,
• szybsze wykorzystanie nominalnej wydajności filtra,
• pozostawianie wody w nagrzanym lub nasłonecznionym zbiorniku,
• dłuższe przerwy w użytkowaniu ekspresu podczas urlopu,
• brak ponownego pomiaru twardości po zmianie źródła wody.

Jeżeli urządzenie po okresie intensywnej pracy zaczyna działać inaczej niż dotychczas, nie warto czekać na całkowite zatrzymanie przepływu. Wczesna reakcja pozwala często uniknąć uszkodzenia pompy, zaworów lub układu grzewczego.

Jak kamień wpływa na przepływ wody, temperaturę i pracę ekspresu?

Kamień kotłowy powstaje głównie na powierzchniach mających kontakt z podgrzewaną wodą. Osad może odkładać się w termobloku, bojlerze, przewodach, zaworach oraz wąskich kanałach doprowadzających wodę do jednostki zaparzającej i dyszy parowej.

Pierwszą konsekwencją jest ograniczenie przepływu. Nawet stosunkowo cienka warstwa osadu zmniejsza światło przewodu i zwiększa opór, jaki musi pokonać pompa. Ekspres może wtedy nalewać mniejsze porcje, przerywać strumień albo potrzebować więcej czasu na przygotowanie tej samej ilości napoju.

Kamień utrudnia również przekazywanie ciepła. Pokryty osadem element grzejny musi pracować dłużej, aby podgrzać wodę do temperatury wymaganej przez urządzenie. Może to zwiększać zużycie energii, wydłużać czas oczekiwania i powodować większe obciążenie podzespołów.

W zależności od konstrukcji ekspresu zakamienienie może prowadzić do:

• ograniczenia przepływu wody i pary,
• wydłużenia czasu nagrzewania,
• niestabilnej temperatury napoju,
• głośniejszej pracy pompy,
• zmniejszenia objętości przygotowywanej kawy,
• problemów z pracą dyszy parowej,
• pojawiania się komunikatów o braku wody lub konieczności konserwacji,
• zwiększenia ryzyka nieszczelności i usterek układu hydraulicznego.

Oderwane fragmenty osadu mogą także przemieścić się do węższego przewodu lub zaworu. Z tego powodu nie należy przeprowadzać odkamieniania za pomocą przypadkowego preparatu, zwiększać samodzielnie jego stężenia ani przerywać rozpoczętego programu.

Jak rozpoznać pierwsze objawy zakamienienia ekspresu?

Zakamienienie nie zawsze powoduje jeden charakterystyczny objaw. Podobne problemy mogą wynikać również ze zbyt drobnego mielenia, zabrudzenia jednostki zaparzającej, zużycia filtra, zapchania wylewki albo uszkodzenia pompy. Istotna jest więc obserwacja kilku zmian występujących jednocześnie.

Do sygnałów, które mogą wskazywać na narastający osad, należą:

• wyraźnie wolniejszy przepływ wody,
• mniejsza objętość napoju mimo niezmienionych ustawień,
• głośniejsze lub nierówne działanie pompy,
• dłuższe nagrzewanie ekspresu,
• spadek temperatury kawy,
• słabszy strumień gorącej wody,
• ograniczone ciśnienie pary,
• podawanie większej ilości wody zamiast stabilnego strumienia pary,
• częstsze komunikaty dotyczące napełnienia układu lub konserwacji.

Cienka strużka espresso nie zawsze oznacza kamień. Jeżeli problem pojawia się tylko podczas parzenia kawy, warto sprawdzić grubość mielenia, ilość zmielonych ziaren oraz czystość bloku zaparzającego. Jeżeli słabiej działa również funkcja gorącej wody i pary, podejrzenie ograniczonego przepływu w układzie wodnym staje się bardziej uzasadnione.

Niepokojącym objawem jest sytuacja, w której ekspres głośno pracuje, ale nie pobiera wody. Dalsze wielokrotne uruchamianie pompy może pogłębić problem. Urządzenie należy wtedy wyłączyć, sprawdzić prawidłowe osadzenie zbiornika i filtra, a w razie braku poprawy skontaktować się z serwisem.

Jak zmierzyć twardość wody i prawidłowo zinterpretować wynik?

Twardości wody nie powinno się oceniać na podstawie smaku, wyglądu ani ilości osadu widocznego w czajniku. Najprostszym rozwiązaniem jest użycie paska testowego przeznaczonego do pomiaru twardości. Dokładniejszy wynik można uzyskać za pomocą testu kropelkowego.

Pasek należy zanurzyć w świeżej wodzie zgodnie z instrukcją producenta, a następnie odczekać wskazany czas i porównać zabarwienie pól ze skalą. Nie należy odczytywać wyniku zbyt wcześnie ani po kilku minutach, ponieważ kolor może się dalej zmieniać.

Test kropelkowy pozwala zazwyczaj określić twardość w stopniach niemieckich, oznaczanych jako °dH. Jeden stopień niemiecki odpowiada w przybliżeniu 17,8 mg węglanu wapnia na litr wody. Trzeba jednak pamiętać, że poszczególni producenci ekspresów mogą stosować w menu urządzenia własne poziomy, na przykład od 1 do 4. Dlatego wynik należy zawsze zestawić z tabelą znajdującą się w instrukcji konkretnego modelu.

Pomiar warto przeprowadzić:

1. przed pierwszym uruchomieniem ekspresu,
2. po przeprowadzce lub zmianie miejsca instalacji urządzenia,
3. po zmianie źródła wody,
4. przed ustawieniem nowego systemu filtracji,
5. gdy wydajność wkładu wyraźnie odbiega od wcześniejszych obserwacji.

W ekspresach z programowanym poziomem twardości wynik testu należy wprowadzić do ustawień. Na tej podstawie urządzenie szacuje zużycie wody oraz moment, w którym powinien pojawić się komunikat o wymianie filtra lub odkamienianiu.

Nie należy ustawiać najniższego poziomu wyłącznie po to, aby rzadziej widzieć komunikaty konserwacyjne. Takie działanie nie zmienia parametrów wody, a jedynie opóźnia przypomnienie, co zwiększa ryzyko zakamienienia.

Jak dobrać system filtracji do ekspresu i intensywności jego użytkowania?

Dobry filtr powinien być dopasowany nie tylko do marki ekspresu, ale również do twardości wody, liczby przygotowywanych napojów i sposobu podłączenia urządzenia. Innego rozwiązania potrzebuje ekspres domowy przygotowujący kilka kaw dziennie, a innego urządzenie gastronomiczne pracujące przez kilkanaście godzin.

Filtry montowane w zbiorniku

W domowych ekspresach automatycznych najczęściej stosuje się dedykowane wkłady instalowane bezpośrednio w zbiorniku. Przykładem są filtry z rodziny CLARIS przeznaczone do kompatybilnych ekspresów JURA. Wkład filtruje wodę bezpośrednio przed jej pobraniem przez urządzenie, ograniczając związki odpowiadające za powstawanie kamienia oraz substancje wpływające na zapach i smak.

Filtr musi być prawidłowo aktywowany w menu ekspresu. Samo umieszczenie wkładu w zbiorniku może nie wystarczyć, ponieważ urządzenie nie będzie wtedy właściwie obliczało jego zużycia. Należy także przestrzegać limitu czasu lub liczby przefiltrowanych litrów.

W niektórych systemach, takich jak prawidłowo użytkowane filtry CLARIS w kompatybilnych ekspresach JURA, producent przewiduje pracę bez regularnego odkamieniania urządzenia. Nie jest to jednak zasada obowiązująca dla każdego filtra i każdego ekspresu. O sposobie konserwacji zawsze decyduje instrukcja konkretnego modelu.

Dzbanki filtrujące

Dzbanek może ograniczyć część związków powodujących twardość węglanową, ale jego skuteczność zależy od rodzaju wkładu, jakości wody i terminowej wymiany. Nie każdy wkład dzbankowy jest przeznaczony do intensywnego zmiękczania bardzo twardej wody.

Stosowanie jednocześnie dzbanka i filtra w zbiorniku nie zawsze daje proporcjonalnie lepszy efekt. Może natomiast utrudniać prawidłowe oszacowanie rzeczywistej wydajności wkładu. Takie połączenie warto stosować tylko wtedy, gdy jest zgodne z zaleceniami producenta urządzenia.

Filtry przepływowe

W biurach, hotelach i gastronomii lepiej sprawdzają się profesjonalne systemy podłączane do instalacji wodnej. Ich wydajność dobiera się na podstawie twardości węglanowej, dobowego zużycia wody, wymaganej wartości obejścia oraz przewidywanego okresu eksploatacji.

Filtry z regulowanym bypassem pozwalają pozostawić w wodzie kontrolowaną ilość składników mineralnych. Jest to istotne, ponieważ całkowite usunięcie minerałów nie zawsze jest korzystne dla smaku kawy ani dla instalacji ekspresu.

Odwrócona osmoza

System odwróconej osmozy może być uzasadniony przy bardzo trudnych parametrach wody lub dużym zużyciu. Woda przeznaczona do przygotowywania kawy powinna jednak mieć odpowiednio dobrany skład końcowy. Z tego powodu w profesjonalnych instalacjach stosuje się mineralizację albo kontrolowane mieszanie wody oczyszczonej z wodą surową.

Przy wyborze rozwiązania trzeba uwzględnić:

• twardość całkowitą i węglanową,
• zalecenia producenta ekspresu,
• średnie dobowe zużycie wody,
• liczbę przygotowywanych napojów,
• zapotrzebowanie na parę i gorącą wodę,
• możliwość podłączenia urządzenia do sieci,
• koszt oraz częstotliwość wymiany wkładów.

Jak zaplanować odkamienianie i przegląd ekspresu przed sezonem letnim?

Przygotowanie ekspresu do intensywniejszej pracy należy rozpocząć od sprawdzenia instrukcji urządzenia. Harmonogram konserwacji może być liczony według czasu, liczby przygotowanych napojów, ilości zużytej wody albo ustawionego poziomu twardości.

Jeżeli ekspres pracuje z aktywnym, kompatybilnym filtrem, trzeba najpierw ustalić, czy producent przewiduje okresowe odkamienianie. Nie należy uruchamiać programu profilaktycznie w urządzeniu, które przy prawidłowym stosowaniu danego filtra nie wymaga takiej procedury.

Przed sezonem warto wykonać następujące czynności:

1. Zmierz twardość używanej wody. Pozwoli to skontrolować, czy dotychczasowe ustawienia ekspresu i systemu filtracji są nadal odpowiednie.
2. Sprawdź datę oraz wydajność wkładu. Filtr może osiągnąć koniec okresu użytkowania również wtedy, gdy ekspres nie wyświetla komunikatu, szczególnie w starszych modelach lub przy nieaktywowanym wkładzie.
3. Umyj zbiornik na wodę. Należy użyć miękkiej gąbki i środka dopuszczonego do kontaktu z elementami mającymi styczność z żywnością. Po umyciu zbiornik trzeba dokładnie wypłukać.
4. Wymień wodę na świeżą. Zbiornika nie powinno się uzupełniać przez ciągłe dolewanie nowej wody do pozostałości z poprzedniego dnia.
5. Uruchom wskazane programy konserwacyjne. Odkamienianie i czyszczenie układu kawowego to dwie różne procedury. Tabletki czyszczące usuwające tłuszcze kawowe nie zastępują preparatu odkamieniającego.
6. Stosuj wyłącznie właściwy preparat. Środek musi być przeznaczony do danego typu ekspresu i użyty w stężeniu wskazanym przez producenta. Domowe mieszanki, ocet oraz przypadkowe kwasy mogą pozostawiać zapach, uszkadzać elementy urządzenia albo powodować problemy z płukaniem układu.
7. Skontroluj przepływ oraz pracę pompy. Po konserwacji warto przygotować gorącą wodę i kilka napojów, sprawdzając temperaturę, objętość oraz stabilność strumienia.
8. Zaplanuj serwis przy dużym obciążeniu. W ekspresach gastronomicznych i biurowych przegląd wykonany przed sezonem pozwala ocenić stan uszczelek, przewodów, zaworów i układu grzewczego.

Nie należy samodzielnie zdejmować obudowy ani rozłączać układu ciśnieniowego, jeżeli producent nie przewidział takich czynności dla użytkownika. Wewnątrz ekspresu znajdują się elementy zasilane napięciem, gorące podzespoły oraz przewody pracujące pod ciśnieniem.

W Profi Cafe pomagamy dobierać kompatybilne filtry, wkłady, testery twardości oraz środki do konserwacji ekspresów. Uwzględniamy konkretny model urządzenia i sposób jego użytkowania, ponieważ właściwie dobrana ochrona jest bezpieczniejsza niż stosowanie uniwersalnego harmonogramu do każdego ekspresu.